تدفين پيش‌هنگام

فيلم <آل> و سينماي وحشت در ايران - محمد باغباني

تاريخ هنر ايران هيچوقت ژانر وحشت را به رسميت نشناخته است. چه در ادبيات و شعر‚ چه در بين آثار تجسمي و چه در تئاتر و سينما‚ بي‌بضاعت‌تر از آني هستيم كه بتوان نمونه‌هاي قابلي را ذكر يا مطرح كنيم. اگر هنر نزد ايرانيان است و بس‚ اين شاخه هنري ظاهرا تنها بخش نفرين‌شده اين مالكيت انتزاعي هنري است. پيدا كردن نمونه‌هاي ابتدايي يا هر نوع نزديكي به اين ژانر در آثار هنري و ادبي ايران كاري بس دشوار است. اما باور اين موضوع كمي هم دشوار است. ظاهرا فرهنگ ايراني از ابتدا با نمايش عوامل وحشت‌زا به عنوان واقعيت‌هاي اجتماعي موافق‌تر بوده تا اينكه آنها را به متوني ماندگار تبديل كند.داستان استر و خشيارشاه در عهد عتيق‚ شايد يكي از نخستين نمونه‌هاي ترسيم فضاي گوتيكي باشد كه به هرحال به جغرافياي ايران مربوط است. روايات تاريخي به مراتب از آثار ادبي ايراني در تشريح ترس و خون‚‌ قابل استنادتر هستند و شايد همين باعث شده تا ذهن متفكر و خلا‌ق هيچ اديب و يا هنرمندي سمت اين نوع ژانر نرود‚ چرا كه آن چه بوده و هست‚ ديگر خلا‌قيت‌بردار نيست. به قول ويرجينا وولف‚ از اين واقعيت‌ها‚ همان يك نسخه كافي است.

از خشايارشاه عهد عتيق با يك فاصله چند هزار ساله‚ به بوف كور صادق هدايت مي‌رسيم. اثري كه با الهام از سينماي اكسپرسيونيستي و رمان‌هاي گوتيك‚ توانست تا حدودي به گستره ممنوع يا مطرود وحشت‌زا نزديك شود. البته چندي بعد‚ در پاورقي‌هاي مجلا‌تي چون آتش يا تهران مصور‚ حركت‌هاي قابل توجه‌تري شكل گرفت. در اين آثار شاهد حضور خون‌آشامان و شخصيت‌هاي رواني خطرناكي هستيم كه در موقيعت‌هايي اگزوتيك (در گورستان و سردابه‌ها و...) نخستين ترس‌هاي كاغذي را پديد آوردند. هر چند اين آثار از نظر ادبي آثار شاخصي نيستند اما جز نخستين حركت‌هاي آگاهانه در اين زمينه هنري محسوب مي‌شوند.

نقدی بر آل
اساطیری و روانکاوانه - مجید رحیمی‌جعفری
آل اولین ساخته بهرام بهرامیان کارگردان سریال‎های مشق شب و ساعت شنی در ژانر تریلر و ترسناک است. در مورد این فیلم از زمان جشنواره تابه‌حال، اغلب به حواشی ژنریک و مقایسه آن با نمونه‌های غربی پرداختند و به این ترتیب ارزش‌های آن را نادیده گرفتند. با این‌که آل از فیلمنامه خوبی بهره نمی‌برد، اما نکات مثبتی در کلیت آن وجود دارد که لازم به تحلیل آن‌ها می‌دانم. این فیلم با توجه به عنوانش به یک موجود خیالی در اساطیر می‌پردازد: «دیوی مادینه ــ پری بدکار ــ در خرافات زنانه که به شب ششم جگر زچگان بَرَد و آنان را هلاک کند، بیماری‌ای که زن نوزاده را تا شش روز پس از وضع حمل رسد.»(1)

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با مصطفی زمانی، بازیگر- فراز و فرودهای شدید حسی
چطور شد بعد از یك سریال پرمخاطب مثل یوسف پیامبر (ع) در فیلمی بازی كردید متعلق به ژانر دلهره؟برای من، هم شهرت و هم محبوبیت بسیار زیادی در سریال یوسف پیامبر (ع) به وجود آمد، ولی واقعیت این است كه من همیشه و از روزگاری كه دوست داشتم بازیگر شوم هدفم این نبود كه مشهور شوم. محبوب شدن جزئی از اهدافم بود، ولی هدف اصلی‌ام نبود.

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با مهرنوش شاه‌حسینی، طراح لباس - شخصیت‌پردازی در محیط - گلاره محمدی
در ابتدا کمی از سابقه و نحوه ورود خود به عرصه طراحی لباس بگویید.
سابقه‌ام در این زمینه برمی‌گردد به سال‌های دانشجویی‌ام (حدود سال‌های 75 ــ 1374) که با برپایی حدود سه نمایشگاه به همراه یکی از دوستانم آغاز شد. با وجودی که در آن زمان فقط یک دانشجو در رشته معماری بودم، طراح‌ها و اجراهایم مورد توجه قرار گرفت. در آن زمان، طرح‌هایم بخصوص برای مانتو، محدود به کمد لباس شخصی خودم بودند تا چهار سال پیش که دوباره پس از ده سال شروع به راه‌اندازی دوباره یک نمایشگاه کردم، نمایشگاهی از طراحی لباس‌هایی که خودم برای خودم سر هم می‌کردم و می‌پوشیدم. خوشبختانه نمایش‌ها مخاطبان خودش را پیدا کرد و تا امروز زنده ماند. در بین طرفداران این تیپ پوشیدن، اشخاصی از دست‌اندرکاران سینما نیز بودند، کارگردان، بازیگر و دیگر عوامل و این‌چنین شد که اولین تجربه‌ام بر پرده سینما با حضوری مختصر (محدود به لباس شخصیت‌های زن) در فیلم کنعان اتفاق افتاد.

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با آنا نعمتی، بازیگر - مرز بین عشق و نفرت
به نظر می‌رسد با بازی در دو فیلم آل و برخورد خیلی نزدیک و نمایش آن‌ها در جشنواره فیلم فجر سال گذشته، وارد فضای جدیدی از کارتان شده‌اید. نظرتان در این مورد چیست؟
بله، حرف شما درست است. البته من این فضا را می‌توانستم در سال‌های گذشته هم تجربه کنم، ولی سعی کردم با صبر بیشتر بتوانم در انتخاب‌هایم به نقش‌هایی که می‌خواهم فکر کنم.

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با فرشاد محمدی، مدیر فیلمبرداری - تصویر کردن ضمیر ناخودآگاه - علی‌اصغر کشانی
فیلمنامه آل چه ایده‌ها و نشانه‌هایی برای فیلمبردار داشت و سهم فیلمبردار از جنبه‌های تصویری فیلمنامه تا چه میزان بود؟
فیلمنامه آل پر از جزئیات بود. جزئیاتی در زمینه بازی، صحنه‌آرایی، چهره‌پردازی، صدا و بالطبع فیلمبرداری و نورپردازی. با خواندن فیلمنامه آل به‌راحتی فضاها و حالت‌های کلی حاکم بر صحنه و فضا قابل درک بود. در جزء به جزء صحنه‌های فیلم تأکیدات درستی بر عناصر تصویری شده بود که هر فیلمبرداری را وسوسه می‌کرد وارد میدانی شود سرشار از چالش و ناشناخته‌ها. صحنه‌های ذهنی آل‌گیری، خواب‌ها و رؤیاهای شخصیت اصلی فیلم از جمله این صحنه‌ها بود که البته حجم قابل ملاحظه‌ای از فیلمنامه را شامل می‌شد.

ماهنامه صنعت سینما

گفتوگو با علی معلم، تهیه کننده - متفاوت از بازار سطح پایین سینمای ایران
علی معلم تهیه کنندهای است که از شوکران (تهیه‌کننده شریک) تا گاوخونی و ازدواج به سبک ایرانی، تجربه تهیه فیلمهایی متفاوت با روال معمول سینمای ایران را دارد. آل، اثر جدید او، فیلمی با موضوع ترسی ریشهای در فرهنگ و سنن مردم ایران است.- کیوان کثیریان

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با رضا حاجی درویش - طراح صحنه. از اضطراب تا آرامش - گلاره محمدی
چه شد که در فیلم آل طراحی صحنه و لباس به صورت جداگانه و مستقل از یکدیگر انجام شد؟
برای من این نخستین تجربه نبود، پیش از این در خوابگاه دختران نیز به صورت مستقل کار طراحی صحنه را انجام داده بودم. در این فیلم خواست تهیه‌کننده و کارگردان این‌گونه بود. البته ناگفته نماند که در ابتدا قرار بر این بود که طراحی صحنه و لباس را یک نفر انجام دهد، ولی با نگاهی به فیلمنامه و سنگینی کار و علاوه بر آن، این‌که عمده کار می‌بایست در خارج از کشور فیلمبرداری می‌شد و این مساله مسئولیت ما را بیشتر می‌کرد، نهایتاً به این نتیجه رسیدیم که کار طراحی صحنه و لباس توسط دو نفر به شکلی کاملاً مستقل و هماهنگ با فیلمنامه صورت گیرد.

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با بهرام دهقانی و رضا شیروانی، تدوینگران. خوش‌ساخت و استاندارد - روح‌الله هاشمی
زمانی اشاره به این داشتید که کار با کارگردان‌هایی که فیلم اولشان را می‌سازند بسیار مشکل است. دلیل هم این است که اعتماد کافی به تدوین ندارند و تصور می‌کنند تدوینگر دشمن نماهای آنان است. این مساله با توجه به این‌که آل اولین ساخته سینمایی بهرام بهرامیان است در زمان تدوین این فیلم هم وجود داشت؟
دهقانی: این مساله همیشه برای کارگردان‌های فیلم‌های اول عمومیت ندارد. نگرانی درباره چیدمان نماها، نحوه تدوین آن‌ها و حذف‌هایی که صورت می‌گیرد، برای برخی از کارگردان‌ها دغدغه مهمی است.

ماهنامه صنعت سینما

گفت‌وگو با بهرام بهرامیان، کارگردان - «آل» ترسناک نیست، دلهره‌آور است.
کارگردان مجموعه‌های پربیننده مشق عشق و ساعت شنی سال‌هاست در بطن سینمای حرفه‌ای فعالیت می‌کند. تقدیر این‌طور بود که او کارش را از تلویزیون شروع کند و بعد به سینما برسد. بهرام بهرامیان در این گفت‌وگو از آن سال‌ها و از علاقه‌اش به تئاتر می‌گوید. آل اولین تجربه این کارگردان در حوزه‌ای است که سینمای ایران به آن بی‌اقبال است. تجربه‌ای که بهرامیان آن را دوست دارد. - یاسمن هجری